Okunma
			518

TÜRKİYEDE TÜTÜNÜN TARİHÇESİ

Tütün Türkiyeye 1601-1605 yılları arasında İngiliz, Venedik ve İspanyol gemici ve tacirleri tarafından İstanbul yolu ile gelmiştir. Böylece tütün Avrupaya gelişinden 50 yıl sonra yurdumuzda kullanılmaya başlanmıştır.Ancak tütün tarımının nezaman başladıgı konusunda kesin bir bilgi yoktur.Tütün tohumu Rumelili tüccarlar tarafından Avrupadan getirilmiş ve ilk tütün tarımı Makedonya, Yenice, Kırcali, de başlamıştır. Osmanlı imparatorlugunda 1633 yılına kadar tütün tarımı, ithalatı ve kullanımı konusunda herhangi bir yasaklama olmamış sadece ithalattan belirli bir gümrük vergisi alınmıştır. Tütün kullanımının artması üzerine diger ülkelerde oldugu gibi, Türkiyedede lehte ve aleyhte fikirler ortaya çıkmıştır.Din adamları tütün içme adetinin Kur an-ı Kerime uygun olmadıgını ileri sürmüşlerdir.Bunun üzerine Sultan I. Ahmet tarafından tütün içme yasagı getirilmiştir.(Anonim 5 2010) Tütün imalatının yogun oldugu Cibalide izmarit yüzünden çıkan yangından sonra IV Murada gır cezalar getirmiştir. Tütüne getirilen yasaklamalar IV. Sultan Mehmet tarafından 1646 da kaldırılıncaya kadar devam etmiştir. Yasaklama döneminde tütün içme yasagı yüzünden enfiye kullanımı artmıştır. Nargile içilmesinde bu dönemde gelişme göstermiştir. Tütün 168 senesine kadar serbest bir şekilde ithal edildi. Daha sonra II. Süleyman zamanında Yenice ve Kırcalide üretilip İstanbula getirilen tütünlerden 8-10 akçe gümrük resmi alınmaya başlanmıştır. Daha sonra bu işler emanetten yaptırılmıştır.Bundan sonra bu vergiler arttırılmış,hem alandan hemde satandan vergi alınmaya başlanmıştır.Satandan 12 akçe alandan 8 akçe gümrük resmi alınması karalaştırılmış.1698 yılında gümrük vergisinin dışında tütün satandan alınan resmi duhan gümrüğü adı ile 16 akçeye çıkartılmıştır. Bu vergi alma işi 1698 yılında 55 yük akçe karşılıgı  ihale edilmiştir.Tütün tarımı bu yıllarda serbestçe yapıldıgından büyük ilgi görmüştür.Anadolu ve Trakya da geniş sahalar tütün ekimine ayrılmıştır.Tütün üretimini düzene sokmak ve devlet gelirini arttırmak için bir nizamname çıkarılmış. Alıcı,satıcı ve tütün üreticilerinden tütün cinslerine göre vergiler alınmıştır.Gümrük resmi okkasında 20 50 akçe arasında degişen miktarlara çıkmıştır. Çıkarılan bu nizamnameye göre tütün ekenlerden, tütünleri tarlada iken dönümünden iki buçuk kuruş onikişer para (duhanı dönüm resmi) alınmıştır.Bu nizamname Reji idaresinin kurulmasına kadar gitmiştir.Ülkemizde üretilmeye başlanan tütünler iklim, toprak şartları ve ekicisinin mahareti nedeniyle üstün kaliteli olmuş böylece Avrupada ithal tütünlerin yerini aldıgı gibi, ihraç edilir duruma gelmiştir. İhracat nedeniyle birçok şehirde tütün gümrügü teşkilatları kurulmuştur. (Anonim 7 2010)Bu gümrüklerden rumelide 13 tane, Orta Anadoluda 11 tane, Dogu Anadolu, Arabistan ve Suriye yi içine alan bölgede 6 tane olmak üzere 30 tane tütün gümrüğü kurulmuştur. (Anonim 6 2010) Osmanlı Devletinin yenilikçi hükümdarı II. Mahmut kurdugu yeni asker ocagının masraflarını karşılamak için tütünden alınan vergileri yüzde yüz arttırmıştır. 1826 yılında duhanı dönüm resminin geliri 3 000 keseden 6 000 keseye yani 3 milyon kuruşa çıkarılmıştır.1840 yılında tütün ithalat ve ihracattan alınacak vergiler konusunda dost ülkeler ile bir ticaret anlaşması yapılmıştır. Kırım savaşı nedeniyle  hazineye gelen yükü azaltmak için 1855 yılında alınan vergıler arttırılmıştır. Osmanlı Devleti döneminde tütünde en önemli gelişmeler 1861 yılında başlamış. Bu yıl ülkeye tütün ithali yasaklanmıştır. Tütünün inhisar şeklinde idaresi 1862 yılında çıkarılan bir nizamname ile kabul edilmiştir. Daha önceki uygulamalar kaldırılmıştır. Bu nizamnameye göre tütünlerden kalitesine göre vergi alınmaktaydı. Daha sonra bu düzenleme kaldırıldı. Tütünlerin kalitesine bakılmaksızın okkasından 12 kuruş vergi alınması kararlaştırılmıştır. Çeşitli düzenleme ve değişikliklerle 1872 yılına gelinmiştir. 1872 yılında İlk Devlet inhisarı kurulmuş ve tütünlerin çıkış noktasından vergi alınması kararlaştırılmıştır. Tütün satmak ve inhisarı işletmek hakkı iki Rum bankerine 3500 altın mukabilinde satılmış altı ay sonrada fesih edilerek 1873 yılında yeni bazı düzenlemelerde yapılarak “İdarei İnhisariyeyi duhan” adıyla bir teşkilat kurulmuştur. http://www.msxlabs.org/forum/satirlarla-turkiye/14436-tutunun-tarihi.html

1874 yılında sigara ve paket tütün üretimi yapan fabrikalar kurulmuştur. Bu dönemde tütün tarımı serbest olarak devam ediyor ve yılında yapılan bir şartname ile tütün inhisarlarının işletilmesi hakkı 30 sene süreyle “Memaliki Osmaniye Duhanları Müşterekilmenfaa Reji Şirketi” adlı Fransız Anonim Şirketine verilmiştir. Reji şirketi 13 Haziran 1921 tarihine kadar faaliyetini sürdürmüştür. Bu tarihte şirketle, hükümet arasında yapılan bir anlaşmayla Reji idaresi tamamen devlete geçmiştir. Cumhuriyete kadar üretilen tütünlerde çeşitli miktarlarda vergiler alınmış, bu vergiler bazen kalitesine olarak, bazen yörelere göre değişik  vergiler şeklinde olmuştur. (Anonim 7 2010)

1923 yılında I. İktisat kongresinde Reji şirketinin kapatılması kararlaştırılmıştır. 26 Şubat 1923 tarihli 558 sayılı Kanunla iç tüketim için tütün satın alınması, işletilmesi, sigara imali, ve satılması tütüne ait işlerin kanunlarla hükümet tarafından yürütülmesi kabul edilmiştir. Bu kanun gereği İnhisarlar İdaresi 1 Mart 1923 ten itibaren Devlet İnhisarı şekline gelmiştir. 1923 de sigara fabrikaları Türkiye’de kurulmuştur. 26 Şubat 1926 da hükümete verilen yetki süresi uzatılmıştır. 1926 tarih ve 907 sayılı kanunla yabancı ülkelerden gelen yaprak sigara, kıyılmış tütün, sigara, enfiye, puro v.b ithali ve ülke içinde sattırılması Devlet İnhisarına geçmiştir. Böylece ülkemizde uzun yıllar sürecek tütünde devlet tekeli tamamen başlamıştır. Daha sonra 12 Haziran 1930 tarihli ve 557 sayılı yasayla tütün inhisarının süreye bağlı (Anonim 8 2010) olmadığı kabul edilmiştir.

Bu tarihten sonra Türkiye’de ki tütün tekeli üzerinde çeşitli düzenlemeler zaman zaman yapılmıştır. 5 Haziran 1930 tarihinde çıkarılan 1701 sayılı tütün inhisarı kanunu ile tütün olmadığı görülmüş ve 10 Haziran 1938 tarihinde 3437 sayılı “ Tütün ve Tütün İnhisarı Kanunu” kabul edilerek 26 Ekim 1938 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir. (Anonim 9 2010).

Bu kanun otuz seneden fazla yürürlükte kaldı. Zamanla tütüncülükteki gelişmelere cevap veremez hale gelen bu kanun da yürürlükten kaldırılarak, 1969 yılında 1177 sayılı “Tütün ve Tütün Tekeli Kanunu” kabul edilmiştir. Bu kanunla ilgili çeşitli esasları düzenleyen Tütün ve Tütün Tekeli Tüzüğü 1975 yılında çıkarılabilmiştir. (Anonim 10 2010)

Sohbet Girişi   Nick   Sifre     #Turkiye