Sünnet-i seniyye Kur'an'dan sonra gelmekte ve İslâm'ın ikinci kaynağını teşkil etmektedir. Çünkü: a.
Genellikle hadisler Kur'an-ı Kerim'i açıklar mahiyettedir. Bu itibarla
bi*rinci kaynak Kur'an-ı Kerim, ikinci kaynak ise onu açıklayan
Sünnet'dir. b. Peygamber efendimiz (sav) Muaz b. Cebel'i Yemen'e
gönderdiğinde ara*larında geçen şu karşılıklı konuşma, Sünnet'in ikinci
kaynak olduğunu açık*ça ortaya koymaktadır.
Muaz b. Cebel, Resulullahla aralarında şu konuşmanın geçtiğini rivayet eder: Resulullah: - "Bir mesele ile karşılaştığında ne yaparsın?" buyurdu. Muaz: - “Allah'ın Kitabında olanlarla hüküm veririm" dedi. Resulullah: - "Şayet Allah'ın Kitabında bulunmazsa..." Muaz: - "Allah Rasulünün Sünneti ile..." Resulullah: - "Allah'ın Rasulünün sünnetinde de bulunmazsa" Muaz: - "Görüşümle ictihad ederim. Elimden gelen gayreti harcamadan geri kalmam." Muaz der ki; Resulullah göğsüme vurdu ve şunları söyledi: "Allah'ın Peygamberinin elçisini Allah ve Rasulünün razı olacağı şeyle*re muvaffak kılan Allah'a hamd olsun." [37] Sünnette Kur'an-ı Kerim'de Zikredilmeyen Hükümler Var mıdır? Kur'an-ı Kerim İle karşılaştırıldığında Sünnet'in hükümlerinin üçe ayrıldı*ğı görülür. 1.Kur'an-ı
Kerim'de Bulunan Hükümlerin Aynısını İfade Eden Hadis*ler. Bunlar,
Kur'andaki hükümleri pekiştirme mahiyetindedir. Namaz, oruç, zekat ve
haccın farz olduğunu açıklayan hadisler bu türdendir. 2. Kur'an-ı Kerim'in Getirdiği Hükümleri Açıklar Mahiyetteki Hadisler. a. mücmel olan âyet-i celileleri açıklayanlar. Namazın şeklini öğreten ameli sünnetler bu kabildendir. b.
Genel olan bir hükmü özelleştiren hadisler. Mesela; "Biz Peygamberler
topluluğu miras bırakmayız, bıraktıklarımız sadakadır." [38] hadis-i
şe*rifi Nisa Sûresi 11, 12 ve 176. âyetlerde zikredilen miras
hükümlerine Peygamberler için bir özellik getirmektedir. c. Mutlak
olan bir hükmü kayıtlayan hadisler: "Vasiyet malın üçte biri için
geçerlidir. Üçte biri de çoktur” [39] hadis-i şerifi "Bu paylar ölenin
borçları ödenip vasiyeti de yerine getirildikten sonra hak sahiplerine
verilir...” [40] Âyet-i celiledeki mutlak vasiyyete üçte bir kaydını
getirmektedir. Böylece te*rekenin üçte birinden fazlasını vasiyyet etmek
geçersizdir. Ancak mirasçı ka*bul ederse; üçte birinden fazlasını
yerine getirir. 3. Kur'an-ı Kerim'de Bulunmayan Yeni Hükümleri Kapsayan Hadisler. Bu husus âlimler arasında ihtilaflıdır. A.
Bir kısım âlimler; hadis-i şeriflerin Kur'an-ı Kerim'de bulunmayan
ye*ni hükümler getirdiği kanaatindedir. Bunlar, delil olarak şu
meseleleri ileri sürmüşlerdir. a. Vahşi olmayan eşeklerin etinin haram oluşu. Enes
Ona der ki; Peygamber Efendimiz (sav) geceleyin Hayber'e geldi. O,
geceleyin bir kavme varınca sabah olmadan savaşı başlatmazdı. Sabaha
ka*dar beklerdi. Hayberliler, omuzlarında kürekler olduğu halde
evlerinden dı*şarı çıktılar. Resulullah'ı görünce; "İşte Muhammed (sav)
ve beşli ordusu" de*diler. Sonra da kalelerina sığındılar. Bunun üzerine
Peygamber Efendimiz (sav) ellerini kaldırarak; "Allahu Ekber, Hayber
harab oldu. Biz bir topluluğun mın*tıkasına indiğimizde uyarılanların
sabahı ne kötü olur" dedi. Biz eşekler yakaladık, onların etini
pişirdik. Peygamber efendimizin bir davetçisi şöyle bağırdı: "Allah ve
Rasulü eşek etlerini yemeyi size yasaklıyor" Bunun üze*rine kaplar
dökülerek içindekilerle beraber kırıldı." [41] Hadis-i şerifin ifade ettiği bu hüküm yeni bir hükümdür. Çünkü Kur'an'da eşek etleri ile ilgili herhangi bir hüküm yoktur. b.
Her yırtıcı hayvanın ve leş yiyen pençeli kuşun etinin haram olması
hük*mü: Resulullah (sav) "Her köpekdişi olan yırtıcı hayvanın
yenilmesini ya*sakladı.” [42] Diğer bir rivayette; "Resulullah (sav)
köpekdişi olan her yırtıcı hay*vanın ve leş yiyen pençeli kuşun
yenilmesini yasaklamıştır" [43] buyurmuştur. Görüldüğü gibi bunların
haram olması, hadis-i şerif ile beyan edilmiştir. c. Altın ve ipeğin erkeklere haram oluşu: Hz.
Ali (ra.) der ki: Resulullah (sav) sol eli ile İpeği sağ eli ile de
altını tut*tu. Ellerini bunlarla birlikte yukarı kaldırdı ve şöyle
buyurdu: "Bu iki şey üm*metimin erkeklerine haram, kadınlarına
helaldir," [44] Altın ve ipeğin haram olduğuna dair birçok rivayetler
mevcuttur. [45] d. Tek bir şahid ve davacının yemin etmesiyle hüküm
verme: Mesela, Al*lah Kur'an-ı Kerimde "Ey iman edenler! Belirli bir
vadeye kadar birbirini*ze borçlandığınız zaman onu yazın...
Erkeklerinizden iki de şahit tutun" [46] buyuruyor. Sünnet, tek bir
şahidin şehadetiyle birlikte yemin etmesi*nin Kur'an-ı Kerim'de
zikredilen iki şahidin yerini tutacağını beyan etmiştir. B. Diğer bir kısım âlimler ise; hadislerin getirdiği her hükmün aslının Kur'an'da mevcut olduğunu söylemişlerdir. Bunlar, hadislerin getirdikleri ve yeni oldukları zannedilen hükümlerin; a.
Kur'an-ı Kerim'de aslı bulunan hükümlerin neticeleri ve teferruatı
ma*hiyetinde olduklarını belirtmişler ve: "Bu teferruatın Kur'an'daki
asıl hüküm*lere tabi oldukları gizlidir" demişlerdir. Mesela Kur'an-ı
Kerim'de "...Sütan*neleriniz ve süt kızkardeşleriniz size haram kılındı"
[47] asıl hüküm zikre*dilmiş, Peygamber efendimiz de bunun detayı
mahiyetindeki "soydan dola*yı haram olanlar süt emmeden dolayı da
haramdırlar” [48] hadis-i şerifini bu-vurarak evlenmenin haram oluşu
bakımından soy, yakınlık derecesiyle süt emme yakınlığı derecesinin aynı
olduğunu bizlere bildirmiş ve yukarıda ge*çen âyetteki asıl hükmün
teferruatını beyan etmiştir. b. Yahut, hadislerde zikredilen ve yeni
oldukları zannedilen hükümler, Kur'an-ı Kerim'de aslı bulunan iki
hükümden birinin kapsamına giren ve gir*diği açıkça belli olmayan
hükümlerdir. Mesela Allah Teala: "Peygamber onlara temiz şeyleri helal,
murdar şeyleri ise haram kılar" [49] buyurmuş Sünnet İse yabani olmayan
eşekleri, yırtıcı hayvanları, leş yiyen pençeli kuşları murdar olan
şeylere ilave etmiş, kertenkele ve toy kuşunu da helal şeylere dahil
etmiştir.
